2026-yilda O'zbekistonda YaTT bitta tadbirkor uchun eng oddiy va arzon shakl: daromad 1 mlrd so'mgacha bo'lganda aylanmadan olinadigan soliq 1%, to'liq buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobotsiz, lekin biznes qarzlari bo'yicha butun shaxsiy mol-mulk bilan javobgarlik bilan. MChJni boshqarish qimmatroq — aylanmadan olinadigan soliq 4% yoki umumiy rejim (QQS 12% va foyda solig'i 15%), to'liq hisob va hisob siyosati, — ammo ishtirokchilar faqat hissasi bilan tavakkal qiladi, biznesga sherik yoki investorni qabul qilish ham osonroq. Agar siz yolg'iz ishlasangiz va aylanma 1 mlrd so'mdan aniq kam bo'lsa, odatda YaTT foydaliroq; o'syotgan, odam yollayotgan yoki yirik mijozlar bilan ishlayotgan bo'lsangiz — MChJ.
YaTT va MChJ: taqqoslash jadvali
| Mezon | YaTT | MChJ |
|---|---|---|
| Javobgarlik | butun shaxsiy mol-mulk bilan | ishtirokchilar — hissalar doirasida; jamiyat — o'z mol-mulki bilan |
| 2026-yildagi asosiy soliq | daromad 1 mlrd so'mgacha bo'lganda aylanmadan olinadigan soliq 1% | aylanma 12 000 BHMgacha (taxminan 5 mlrd so'm) bo'lganda aylanmadan olinadigan soliq 4% yoki QQS 12% + foyda solig'i 15% |
| Egasi pulni qanday oladi | YaTT daromadi — uning daromadi, olish uchun alohida soliq yo'q | dividendlar (5% soliq) yoki ish haqi (JShDS 12% + ijtimoiy soliq 12%) |
| Hisob | daromadlar hisobi, kassa, EHF | to'liq buxgalteriya hisobi, hisob siyosati, hisoblar rejasi |
| Moliyaviy hisobot | tuzilmaydi | kichik korxonalar uchun — yillik |
| Xodimlar | yollash mumkin; ayrim shakllar uchun cheklovlar bor | xodimlar soni bo'yicha cheklov yo'q |
| Sheriklar va investorlar | ulushlar mexanizmi yo'q | 50 tagacha ishtirokchi, ulushlar, ta'sis shartnomasi |
| Ro'yxatdan o'tish | davlat boji 1 BHM | davlat boji 1 BHM, ustav, ta'sischilar ERI |
Javobgarlik: asosiy farq
YaTT — o'z nomidan biznes yurituvchi jismoniy shaxs. Agar biznesning yetkazib beruvchi, bank yoki byudjet oldida qarzi paydo bo'lsa, undiruv tadbirkorning shaxsiy mol-mulkiga qaratilishi mumkin. MChJda 21.04.2026 yildagi O'RQ-1137-son Qonunga ko'ra ishtirokchilar jamiyat zararlari uchun ustav fondiga qo'shgan hissalari qiymati doirasida, jamiyat esa butun mol-mulki bilan javob beradi. Yirik shartnomalar, kreditlar yoki ombor zaxiralari bo'lgan biznes uchun bu ko'pincha hal qiluvchi dalil.
2026-yildagi soliqlar
YaTT: aylanmadan 1%
2026-yil 1-yanvardan soliq davri uchun realizatsiyadan daromadi 1 mlrd so'mgacha bo'lgan YaTT va o'zini o'zi band qilganlar aylanmadan olinadigan soliqni 1% stavkada to'laydi (25.12.2025 yildagi O'RQ-1108 Qonun). YaTT uchun qat'iy belgilangan JShDS bekor qilindi. 1 mlrd so'mdan oshganda 1% stavka qo'llanilmaydi. 2026-yil 1-iyundan kichik biznesning umumiy rejimga majburiy o'tish chegarasi 12 000 BHMgacha oshirildi va YaTT 1 mlrd so'mdan oshganda avtomatik ravishda QQS to'lovchisiga aylanmaydi; bu chegaralar oralig'ida qaysi stavkada to'lashni buxgalter bilan oldindan kelishib olgan ma'qul.
MChJ: 4% yoki umumiy rejim
Kichik biznes subyekti bo'lgan MChJ aylanma 12 000 BHMgacha bo'lganda aylanmadan olinadigan soliqni 4% bazaviy stavkada to'laydi yoki umumiy rejimda ishlaydi: QQS 12% va foyda solig'i 15%. 2026-yil 1-iyundan savdo, umumiy ovqatlanish va xizmatlar uchun foyda solig'i nol bo'lgan ixtiyoriy soddalashtirilgan 6% QQS joriy etildi. Rejimlar «Aylanmadan olinadigan soliq yoki QQS» maqolasida batafsil taqqoslangan.
Raqamlardagi misol
Yillik tushum 800 mln so'm bo'lganda YaTT 8 mln so'm (1%), aylanmadan olinadigan soliqdagi MChJ esa 32 mln so'm (4%) soliq to'laydi. Agar MChJ egasi keyin foydani o'ziga dividend sifatida to'lasa, dividend summasidan 5% soliq qo'shiladi. Farq sezilarli, shuning uchun aylanma kichik va egasi bitta bo'lsa, YaTT deyarli har doim arzonroq. Misol shartli: unda ish haqi xarajatlari, mol-mulk solig'i va boshqa to'lovlar hisobga olinmagan.
Xodimlar
YaTT xodim yollashga haqli: mehnat shartnomalarini tuzish, ularni Yagona milliy mehnat tizimida (my.mehnat.uz) ro'yxatdan o'tkazish, 12% JShDSni ushlab qolish va ijtimoiy soliq to'lash. Tarixan qonunchilik YaTTda yollanma xodimlar sonini cheklagan, yuridik shaxs tashkil etmagan oilaviy tadbirkorlik uchun esa uchtagacha doimiy xodim chegarasi amal qiladi. Shtatni kengaytirishdan oldin shaklingiz va faoliyat turingizga qaysi chegara qo'llanilishini tekshiring. MChJda xodimlar soni bo'yicha cheklov yo'q. Kadrlar bo'yicha majburiyatlar haqida batafsil — kadrlar hisobi haqidagi maqolada.
Hisob va hisobot
YaTT milliy standartlar bo'yicha to'liq buxgalteriya hisobini yuritmaydi, lekin daromadlarni ishonchli hisobga olishi shart: onlayn-NKM yoki virtual kassa, hisob raqami va elektron hisob-fakturalar orqali. Hisobot — aylanmadan olinadigan soliq hisob-kitobi, xodimlar bo'lsa — JShDS va ijtimoiy soliq bo'yicha. Batafsil — «YaTT buxgalteriyasi» maqolasida.
MChJ to'liq buxgalteriya hisobini yuritadi: rahbar hisob siyosati ishlab chiqilishini ta'minlashi shart, kompaniya hisoblar rejasi va milliy standartlarni qo'llaydi, kichik korxonalar esa yillik moliyaviy hisobotni topshiradi (keyingi yilning 1-martidan kechiktirmay). 2027-yil 1-yanvardan milliy standartlar KO'B uchun MHXSga asoslangan MHHSga o'tadi — bu MChJ buxgalteri uchun yana bir vazifa.
YaTT qachon MChJga o'tishi kerak
- daromad yiliga 1 mlrd so'mga yaqinlashmoqda va 1% stavka tez orada qo'llanilmay qoladi;
- yirik mijozlar QQS bilan ishlashni va soliq ajratilgan hisob-faktura berishni so'rayapti;
- biznesga sherik yoki investor kirmoqda, ulushlar va ta'sis shartnomasi kerak;
- shaklingiz uchun chegaradan ko'proq odam yollayapsiz;
- shartnomalar, kreditlar, kafolatlar bo'yicha tavakkalchilik oshmoqda — shaxsiy mol-mulk bilan javobgarlik juda qimmatga tushadi;
- yuridik shaxs maqomi kerak — masalan, IT Park rezidentligi uchun (IT Park imtiyozlariga qarang).
YaTTni MChJga «qayta rasmiylashtirib» bo'lmaydi: yangi yuridik shaxs ro'yxatdan o'tkaziladi, shartnomalar, xodimlar va hisob raqamlari unga o'tkaziladi, YaTT esa keyin yopiladi yoki alohida yo'nalish uchun qoldiriladi. Hisobotlarda davrlar chalkashmasligi uchun o'tishni chorak boshidan rejalashtirgan ma'qul. Kompaniyani bosqichma-bosqich qanday ochish — MChJni ro'yxatdan o'tkazish haqidagi maqolada.
O'zini o'zi band qilish-chi?
Ruxsat etilgan ro'yxatdagi xizmatlarni ko'rsatadigan va xodim yollamaydigan xususiy shaxslar uchun o'zini o'zi band qilish rejimi bor — u ham 1 mlrd so'mgacha 1% stavkada. Faoliyat turlari ro'yxati 2026-yildan qisqartirilgan, shuning uchun avval mashg'ulotingiz unga kirishini tekshiring (o'zini o'zi band qilganlar haqidagi maqolaga qarang).
WealthWise shaklni tanlashda qanday yordam beradi
Maslahatda ikkala shakl uchun soliqlarni sizning raqamlaringiz asosida hisoblab, hisobda nima o'zgarishini ko'rsatamiz. Agar siz allaqachon YaTT yoki MChJ sifatida ishlayotgan bo'lsangiz, buxgalteriya hisobini yuritishni o'z zimmamizga olamiz — «Start» tarifida oyiga 3 890 000 so'mdan; maslahat — soatiga 500 000 so'm, dastlabki 30 daqiqa bepul.
Ko'p beriladigan savollar
2026-yilda nima foydaliroq: YaTT yoki MChJ?
Soliqlar bo'yicha daromad 1 mlrd so'mgacha bo'lganda odatda YaTT foydaliroq: aylanmadan 1%, aylanmadan olinadigan soliqdagi MChJda esa 4%. Cheklangan javobgarlik, sheriklar, yirik mijozlar uchun QQS yoki 1 mlrd so'mdan yuqori o'sish muhim bo'lsa, MChJ yutadi.
MChJ ta'sischisi shaxsiy mol-mulki bilan javob beradimi?
Umumiy qoidaga ko'ra yo'q: ishtirokchilar ustav fondiga qo'shgan hissalari qiymati doirasida javob beradi. YaTT esa, aksincha, biznes qarzlari bo'yicha butun mol-mulki bilan javob beradi.
YaTTga moliyaviy hisobot kerakmi?
Yo'q, YaTT moliyaviy hisobot tuzmaydi, lekin soliq hisobotini topshiradi va daromadlarini kassa cheklari, bank ko'chirmalari va EHF bilan tasdiqlashi kerak.
Bir vaqtning o'zida YaTT va MChJ ta'sischisi bo'lish mumkinmi?
Ha, qonunchilik buni taqiqlamaydi. Operatsiyalarni aniq ajratish muhim: har bir bitim tovarni haqiqatda yetkazib beruvchi yoki xizmatni ko'rsatuvchi orqali o'tishi kerak, aks holda soliq organi sxemaga e'tiroz bildirishi mumkin.
O'zbekistonda YaTT va MChJ uchun soliq stavkalari, chegaralar va qoidalar o'zgarib turadi. Ma'lumot e'lon qilingan sanaga dolzarb; biznes shaklini tanlashdan oldin mutaxassis bilan maslahatlashing.